چند و خط و حذر راجع به احساسات نوجوانی

احساسات، چیزی است که من معمولا به آن توجه میکنم و در مواقف مختلف برایم جالب است که بروز احساسات حاضرین را رصد کنم. در دنیایی هستیم که احساسات غالب شده و جنبه های دیگرِ وجود آدمی را به حاشیه برده. دیشب رفته بودم عروسیِ یکی از رفقا. در میان همه، برق شادی در چشم پدرِ داماد و بروزِ احساساتِ پدر عروس و آن لب های خندان و گونه های گُرگرفته برایم جالب بود. این شد که دوباره یاد پرونده ی قطور احساسات افتادم و این چندخط به ذهنم رسید. احساسات خوب است.جزئی جداناپذیر از ماست. عواطف اگر نباشد، زندگی و مادری و دوستی و...تطعیل می‌شود. اما اگر غلبه با احساسات شد؛ واویلا! عقلانیت اگر زورش به زور احساس و عاطفه نرسد؛ سرانجام خوبی در انتظار نخواهد بود. این است که معتقدم ترویج و نهادینه کردن عقلانیت و برنشاندنِ آن به جای احساسات، در جمع های ما در محیط های تربیتی و در بین نوجوان جماعت، از اولویت هاست. نوجوان را سخت بشود از احساسش جدا کنی! او می‌خواهد با همین احساس رقیق و خام سلوک کند. تیم تشکیل دهد. دو نفره یا چهار نفره یا چند نفره بشوند و باهم رشد کنند و ریاضت بکشند و عاشورا بخوانند و مزار بروند و عهد ببندند و عقد بخوانند و... . اگر به او بگویی که الحذر که این رویه عاقبتش سردی و زدگی و ناکامی است؛ گوش نمی‌دهد تا خودش تجربه کند و عمق مطلب را بعد از مدتی و بعد از هزینه دادن، دریابد. تیم شدن چیز بدی نیست ولی تیمی از نوجوانان که صفر تا صدِ راهبری اش با خودشان است و بزرگتری، دخیل در ماجرا نیست، خروجی جالبی نخواهد داشت. خودِ ما در نوجوانی بارها از این بازی ها داشتیم و آخرش هم هیچ و پوچ و حبط و هدر! در مدت یکسال گذشته در جاهای مختلف، سوژه هایی از بچه‌ها و رفقای نوجوان دیده ام که همه اش غوطه وریِ مفرط در رودخانه ی احساسات و عواطف بوده. این انس محوریِ فارغ از عقلانیت و عاقبت اندیشی و این بی تدبیری و یله رها کردن نوجوان در این وادی از جانب‌ مربی ها، چیزِ خوبی نیست و هزینه زاست. حتی گاهی شوائب و آلودگی هایی می آورد که گفتنی نیست. بر احساسات خودمان، مهارِ عقل بزنیم.

موسیو ابراهیم

من واقعا نمی‌دانم که در رابطه ی عاطفی و تربیتی؛ اختلاف سن تا کجا و چه حد مجاز است؟ آیا مثل منی که ۴۰ را رد کرده می‌تواند با بیست ساله ها یا کمتر از این ها ارتباط موثر تربیتی و فرهنگی داشته باشد؟ این کتاب آقای اشمیت ظاهرا می‌خواهد بگوید که می‌شود! موسیو ابراهیم عرب تبارِ خواربارفروشی است ساکن ایتالیا. موسی نوجوانی عبرانی است که از کودکی مادرش از پدر جدا شده و پدر هم که وکیل دادگستری است؛ ارتباط خوبی با موسی ندارد و موسی ساعات زیادی در مغازه ی موسیو است که گرایشات صوفیانه دارد. با خودکشی پدر موسی، موسیو ابراهیم پدرخوانده ی موسی می‌شود و با او راهی مراکش و مراکز اسلامی و سر زدن ها به خانقاه های صوفیان و شرکت در رقص و سماع عارفانه شان می‌شود. با مرگ موسیو، موسی به ایتالیا برمی‌گردد و وارث مغازه ی پدرخوانده می‌شود و ادامه می‌دهد. رقیقه هایی از تربیت و تلاش موسیو برای تغییر نگرش موسی به زندگی در کتاب به چشم می‌خورد. اما ضعیف و تقریبا بی بنیاد. چندان چیز دندان گیری نداشت کتاب و به جهت اینکه موسی خیلی سروگوشش می‌جنبد؛ کتاب برای نوجوانان هم خوب و جالب نیست!

تربیت پسرانه و دخترانه

 

ک شاعر کارش برخاسته از احساس و عاطفه است. شاعر با من فرق دارد. عاطفه و شور و حال من مثل او نیست. و اِلا من هم شاعر می‌شدم. با شاعر باید جور دیگری رفتار کرد. با هنرمند هم. با زن و دختر هم. این ها که معدن عاطفه هستند با سیاست مدار و مدیر و نظامی و کارگر و مکانیک و...فرق دارند! میخواهم بگویم بعضی از رفقا و متربی ها هم چون ذوق هنری دارند با بقیه فرق دارند. دانش آموزی که شعر می‌گوید یا می‌نویسد یا اهل کار رسانه ای و طرح و پوستر و گرافیک و ...این جور چیزهاست؛ متفاوت تر از بقیه و دارای ذوق و احساس هنری و عاطفه ی رقیق تری است و باید مراعاتش کرد. از همین جا این نکته ی روشن را هم اضافه کنم که کار تربیتی پسرانه با کار تربیتی دخترانه فرق ها و فاصله ها دارد. چرا که دو موجود متفاوت، موضوع و سوژه ی کار ما شده اند. ما اگر با نوجوان پسر کمی کار کرده ایم و چیزکی بلدیم؛ در عوض در محیط تربیتی دخترانه کاملا شوت و پرتیم! اصلا عالمِ دخترانه پیچیدگی ها و ظرایف و دردسرهایی دارد که نگو! لذا من خودم جلسات کارگاهی خانم ها را نمی‌روم‌. چون هم این اندوخته‌های ما در محیط تربیتی پسرانه، عموما به کارشان نمی آید و هم اساتید خانم در آن جلسات ارائه داشته باشند بسیار بهتر و راهگشاست!

خدا با آن طلبه چه میکند؟

 

شهید حسن تهرانی مقدم خیلی فوتبالی بود. از همان بچگی. یک استقلالیِ تیر. توی کوچه شان جلوی مسجد حضرت زینب سلام الله علیها فوتبال بازی می‌کردند. غرق بودند توی بازی. حتی صدای اذان هم از توپ جدایشان نمی‌کرد! تا اینکه پیشنماز جوانی به مسجد می‌آید. نامش سیدعلی بوده. با بچه ها رفیق می‌شود. حوصله داشته. پای حسن و بچه ها به مسجد باز می‌شود. کیف می‌کنند با آسیدعلی. احکام می‌گفته.داستان می‌گفته. با بچه ها بُر می‌خورده. گفتم که حوصله ی کار داشته. حسن تهرانی مقدم، خط را و راه را از همان مسجد محل و آن طلبه ی فهیم پیدا می‌کند تا ...‌آخر خط که خودتان خوانده اید و شنیده اید به نظر شما خدا با آن طلبه چه معامله ای میکند؟ کی حسن مقدم را راه انداخت؟ کی توی مسجد پای این بچه ها حوصله کرد؟ من شک ندارم رفیع ترین درجات برای آن طلبه ی گمنام است که اصلا نمی‌دانیم کیست و چه شد و مزارش کجاست؟

مربی، بنده ی مقرب خداست.

مربی، محبوب خداست

مربی، نور چشم اولیاء خداست!

بگیر و بده!

 

تربیت فقط به دادن و اعطاء نیست. این نیست که من طرف مقابلم را فقط پُر کنم. تربیت این نیست که هرچه بلدم را آن هم به ابتدایی ترین روش که حرف زدن و نثار کلمه باشد؛ به بچه ام به متربی ام به مخاطبم بدهم. بلکه بخشی از کار، گرفتن است. دادن و گرفتن، می‌شود کار فرهنگی. من باید چیزهایی را هم از او بگیرم. عاداتش را بندهایش را آلودگی هایش را. اصلا تا این‌ها را از او نستانم، نمی‌توانم چیزی به او بدهم. اول باید معده اش خالی شود تا طعام مرا بگیرد. ما از خدا هم فقط می‌خواهیم که بدهد! بلکه باید باید بگوییم خدایا بگیر! بگیر از ما این همه ضعف و ذلت و پلشتی و کثافات را.

تربیت متشخصانه

یکی از کتب مفیدی که این چند روزه خواندمش، تربیت متشخصانه به قلم استاد تراشیون بود. کتاب در درجه ی اول برای اولاددار هاست و بعد هم به کار مربیان تربیتی می آید. تعریف تربیت متشخصانه، فواید تربیت متشخصانه، شاخصه های تربیت متشخصانه و آسیب ها و بیماری های شخصیتی، چهار فصل کتاب را تشکیل داده‌اند‌. کتاب با مثال‌های عینی و شیرین؛ جنبه ی کاربردی خوبی یافته است. ارزش خواندن دارد. نشر معارف چاپش کرده

بهترین کاروان اربعین

سفرِ اربعین سفر سخت و پُر دردسری است. کندن از خانه، رسیدن به مرز، پروسه ی خروج، یافتن ماشین برای رسیدن به مقصد، پیاده روی، تمهید غذا و جای خواب، رسیدن به کربلای شلوغ، زیارت و عرض ارادت به امام و برگشت به وطن طِی ساعات طولانی و بعلاوه ی مریضی احتمالی و ازدحام فوق العاده یا کمیِ پول و... حتی به تنهایی پدردرآور و دلهره زاست. اگر تنها باشی این دردسرهای شیرین را ناگزیر، داری. با زن و بچه باشی، بارت سنگین و دغدغه و نگرانی و زحمتت مضاعف است. با کاروان باشی که داستان های خاص و رنج آورِ خودش را دارد. اما در میانه ی همه ی این ها، من معتقدم بالاترین بلکه والاترین کار را آن فرد یا افرادی انجام می‌دهند که بچه های مردم را به این سفرِ نورانیِ تربیتی می آورند و برمی گردانند. این کاروان از همه کارش سخت تر و در عین حال حساس تر است. خاصه که بچه های نوجوان اولین تجربه ی اربعین شان باشد‌. همیشه غبطه میخورم به مربیان دل گُنده ای که با متربیان راهی اربعین می‌شوند. این ها ان شاالله اگر حواس جمع و خالص باشند و دور از شوائب و خطاها، از دوستانِ خوب اباعبدالله روحی فداه هستند. آقا هم برای تربیت مردم شهید شد. تربیت و کار تربیتی و فرهنگی در اربعین، چندین و چند گام به جلو پریدن است. ثمرات این کارها بعدها و به خوبی نمایان می‌شود. معجزه ی بزرگِ اردوی تربیتی زیارتی اربعین را نباید دست کم گرفت. خداقوت آقایانِ عزیزِ مربیِ بچه های مردم!

 

عکس ها برای سفر اربعینیِ بروبچه های صدرپلاسِ فرهنگسرای بهمن تهران است.

یک کتاب کوتاه تربیتی

یک بازخورد از کتاب دوره ات نگذشته مربی

یک کتاب کوتاه، کاربردی، متناسب با نیاز مربیان و معلمان تربیتی، مبتنی بر تجربه و دانش اهل فن در این عرصه اما با بیانی ساده و شیرین...

نکات تربیتی در قالب 88 پیام و در 69 صفحه تقدیم شده است.

 

پ ن۱: برای تهیه کتاب می توانید سفارش اینترنتی بدهید. قیمت مناسبی دارد.

 

پ ن۲: در کمتر از یک نصف روز می توانید کتاب را کاملا مطالعه و خلاصه برداری کنید.

 

جلد دوم راه رشد

 

این جلد دوم از مجموعه ی چهارجلدیِ راه رشد از بیانات کم نظیر استاد حکیم آیت الله حائری شیرازی است. کتابی لازم و حتی واجب در درجه ی اول برای پدرها. بعد مادرها و سپس مربیان. شما وقتی چنین کتابی را دوره کنید؛ دچار حسرت می‌شوید که چرا این ها را زودتر ندیدم و زودتر نخواندم و چرا دل و ذهنم را دادم به مطالبِ دم دستیِ کانال ها و صفحات مجازی!

آقای حائری آن حکیمِ کم نظیر و آن سلطانِ بکارگیریِ تمثیل، مطالبش بُن و پایه و ریشه ی تربیت است. مثال هایش عالی است. تجربیاتش ناب. هیچ اشکالی ندارد که راجع به چنین کتاب هایی حتی اغراق کنیم! کتاب از قرآن و از سبک زندگی اهل بیت علیهم السلام، وام گرفته و مطالب زاییده ی ذهن و تخیل و یا اجتهاداتِ بی پروای نویسنده نیست. خط به خطش برای من درس بود. دوست داشتم می‌توانستم هزارجلد ازش تهیه میکردم و میدادمش به والدین به مربیان و حتی مدعیانِ کار تربیتی! خلاصه اگر نخوانید ضرر کرده اید.

فرزندان تربیتی

استاد علی صفایی حائری:

 

زیادى فرزندان تربیتى تو، نباید به ولنگارى و سهل‌انگارى منتهى شود. نباید مولودهاى تو، گرفتار آفت‌ها و امراض شوند و پیش از بلوغ بمیرند. تو باید فرزندانت را به بلوغ عقلى و قلبى و علمى برسانى و آن‌ها را تا این سطح استقلال محافظ‌ باشى. کسانى که با رسول هستند، هم‌چون گیاه ریشه‌دار، رشد خود را آغاز مى‌کنند و جوانه مى‌زنند و به استغلاظ‌ و استقلال مى‌رسند و بر ساقه‌هاى خویش مى‌ایستند و دل کشاورز مهربان را شاد مى‌سازند و دشمن را به غیظ‌ و خشم مى‌سپارند: «یُعْجِبُ‌ الزَّراعَ‌ لِیَغیظَ‌ بِهِمُ‌ الْکُفّارَ».

نامه های بلوغ، صفحه 69