سرزنش هنرمند

هنرمند را سرزنش نکنید؛ غر هم نزنید!

از وقتی که اینترنت باز شده، باز موج نظر و موضع‌گیری‌های یأس‌آلود و فرساینده‌ی هنرمندان شروع شده و باز در بر همان پاشنه می‌چرخد؛ بر همان پاشنه که در سال 1401 می‌چرخید. و در سال 1398، و در سال 1396، و در سال 1388 و... دو جمله در این باره عرض کنم: اول این‌که این جماعت معدود - که عمده شهرت‌شان مرهون سینما و تلویزیون است - نماینده‌ی تام هنرمندان کشور نیستند. مملکت ما انبوهی موسیقی‌دان، آهنگ‌ساز، نوازنده، نقاش، خوش‌نویس، نگارگر، گرافیست، تصویرساز، طراح صحنه و دکور، معمار، خاتم‌کار، معرق‌کار، فرش‌باف، سفال‌گر، میناکار، قلم‌کار، گریمور، بازی‌گر تئاتر، کارگردان تئاتر و... دارد که با تمام هنرمندی‌شان شهرت چندانی ندارند و البته هیچ نوع نیابتی هم به این جماعت معدود مشهور تفویض نکرده‌اند تا هرچه گفتند، حرف جامعه‌ی بزرگ هنرمندان ایران شمرده شود. دوم این‌که این موضع‌گیری‌های انفعالی و فرساینده و نومیدانه، ریشه در واقع‌بینی، مردمی بودن و امثالهم ندارد. بل‌که در مزاجی ریشه دارد که با تعالیم و آموزه‌های هنر مدرن، و از آن بدتر هنر پست‌مدرن به روح و جان انسان سرایت می‌کند و آن‌ها را چنین پرورش می‌دهد. سیاه‌بینی و سیاه‌اندیشی با روح هنر پست‌مدرن عجین است. و خمیرمایه‌ی هنر مدرن بازنمایی آرمان‌گریزی و پَستی و پلشتی و سیاهی است، نه تعالی و کمال و زیبایی و سعادت. و شاید به نظر شما بی‌ربط به نظر برسد، اما این پست‌ها و استوری‌ها و شعارهای هنرمندان ورشکسته، برون‌داد روح کلی هنر پست‌مدرن است و ترک عادت هم که می‌دانید، موجب مرض است. کسی که از سر غرب‌زده‌گی، قبله‌ی خود را انتخاب کرده و بی‌محابا خود را به آن تعالیم و آموزه‌ها سپرده، این بیماری را هم به جان خود راه داده و جز ساز مخالف زدن و امیدها را ناامید کردن اصلاً کار دیگری بلد نیست. برای او واقعیت و آرمان و ایده‌آل‌گرایی و امید و وحدت موضوعیتی ندارد، بل‌که مخالف‌خوانی و سیاه‌نمایی و سیاه‌اندیشی اصالت دارد. چون معیار هنرمندی است! البته و صد البته که این کار باید در لفاف مردم‌داری و حق‌طلبی و عدالت‌خواهی انجام پذیرد تا از مبادا از آن شهرت و محبوبیت سقوط کند. به نظر حقیر این استوری‌ها معضل جدی و قابل توجهی نیستند، اما اگر بنا بر اصلاح و درمان این وارونه‌گی در هنر است، باید زیرساخت پیدایش آن برچیده شود و در اصل باید نظام تعلیم و آموزش دیگری در هنر شکل بگیرد. و الا استوری‌ها را جمع کردن و این هنرمندان را سرزنش کردن و غر زدن راه به جایی نمی‌برد.

 مهدی متولیان

عملیات نجات

این روزها هر گاه که نظر می‌کنم به فضای #فرهنگ و #هنر کشور، با فسردگی و دلمردگی شگفتی مواجه می‌شوم که چشم‌انداز آینده را برایم مه‌آلود و مبهم می‌کند. و این آسیبی نیست که ما بخواهیم یا حتی بتوانیم با آن کنار بیاییم. اگر نجنبیم و مناسبات با اهل فکر و فرهنگ و هنر و فرهیختگان را اصلاح نکنیم، دور نیست که #چراغ_هنر و تولید فرهنگ در ایران #خاموش گردد. این وضعیت یعنی که ما در آستاته‌ی یک #باخت بزرگیم؛ یعنی که با کوته‌نظری و با در نظر گرفتن مصالح کوچک و روزمره، و صد البته #سیاست_جناحی، یک قدرت بزرگ بازدارنده را به مسلخ برده‌ایم و دست خود را از ابزاری نجات‌بخش خالی کرده‌ایم. هنرمندان اگر مجال نیابند، و اهل فکر اگر افسرده باشند، و مجامع هنری و ادبی اگر تعطیل شوند، رمق از جسم مُلک و ملت خواهد رفت. امیدوارم تا دیرنشده سیاست‌گذاران فکری برای این احوال ناامیدکننده داشته باشند، و عملیات نجات را آغاز کنند. اولین‌ قدم هم برداشتن عینک سیاست‌زدگی از چشمان متولیان امر است. تا این معظل پابرجاست، ما جان نخواهیم گرفت در این زمین. نویسنده و هنرمند را اگر پی‌رو ببینیم، و بخواهیم، علیه فلسفه‌ی وجودشان و ماهیتشان اقدام کرده‌ایم. این یعنی که بعد از آن، با هرچه و هرکس که کار کنیم، مطمئنا با #هنرمند و #نویسنده_اصیل و #پیشرو کار نکرده‌ایم. پس درجا خواهیم زد، و بعد که از پیشروی مایوس شدیم، عقب‌گرد خواهیم کرد.

 

#علی_اصغر_عزتی_پاک